thai eng

เกิดเหตุเรื่องเมืองเขมรตอน ๑

เกิดเหตุเรื่องเมืองเขมรตอน ๑

เมื่อพระมหาอุปโยราช (นักองค์สงวน) พระองค์แก้ว แลพระยาพระเขมร ซึ่งสมเด็จพระอุไทยราชาให้เข้าเฝ้าต่างตัวกลับออกไปในต้นปีมะเมียโทศกนั้น เป็นเวลาที่กรุงเทพฯ คาดว่าจะมีศึกพม่ามาอีกในไม่ช้า จึงมีศุภอักษรให้พระมหาอุปโยราชถือออกไปถึงพระมหาอุไทยราชา ให้เกณฑ์กองทัพเขมรเข้ามาช่วยรักษาพระนคร พระมหาอุไทยราชาได้ทราบสารตราแล้วก็นิ่งเฉยเสีย ฝ่ายพระมหาอุปโยราช พระยาจักรี (แบน) พระยากลาโหม (เมือง) พระยาสังคโลก ซึ่งเป็นขุนนางผู้ใหญ่ในกรุงกัมพูชา มีความนับถือข้างกรุงเทพฯ กลัวจะมีความผิดเกิดขึ้น จึงคิดอ่านกะเกณฑ์คนจะยกเข้ามาช่วยราชการตามศุภอักษร พระมหาอุไทยราชาได้ทราบความ มีความโกรธแค้นจึงให้พระยาแสนท้องฟ้า พระยาราชอาญา คุมกำลังไปจับพระยาจักรี (แบน) พระยากลาโหม (เมือง) ฆ่าเสียทั้ง ๒ คน เมื่อ ณ วันศุกร์ เดือน ๑๐ แรมค่ำ ๑ ปีมะเมียโทศก พ.ศ.๒๓๕๓ แต่พระยาสังคโลกรู้ตัวทันหนีเข้ากรุงเทพฯ ได้ ทางโน้นสมเด็จพระอุไทยราชาบอกไปยังองต๋ากุนญวน ซึ่งสำเร็จราชการเมืองไซ่ง่อนทาง ๑ ว่าพระยาจักรี พระยากลาโหมยุยงน้องให้ขัดแข็งต่ออำนาจพระเจ้ากรุงกัมพูชา จะทำให้เมืองเขมรแยกเป็น ๒ แผ่นดิน ขอบารมีพระเจ้ากรุงเวียดนามเป็นที่พึ่ง อีกฝ่ายหนึ่งพระมหาอุไทยราชามีศุภอักษรตอบเข้ามายังกรุงเทพฯ ว่าได้ตระเตรียมเกณฑ์กองทัพเขมรจะยกเข้ามาตามศุภอักษรแล้ว พระยาจักรี พระยากลาโหม พระยาสังคโลก เป็นขบถขึ้น จึงต้องงดกองทัพไว้ ให้ฟ้าทะละหะแลพระองค์แก้วมีใบบอกเป็นพยานเข้ามาด้วยอีก ฉบับ ๑ ฝ่ายพระยาเดโช (เม็ง) เมื่อได้ข่าวว่าเกิดเหตุเรื่องพระยาจักรีพระยากลาโหม ก็หนีกลับเข้ากรุงเทพฯ อีก ครั้นทางกรุงเทพฯ ได้ทราบศุภอักษรของพระมหาอุไทยราชาที่มีมา เห็นว่าการที่พระยาจักรี พระยากลาโหม แลพระยาสังคโลก คิดอ่านกะเกณฑ์กองทัพเอาโดยพลการนั้น ถึงแม้จะอ้างว่าทำโดยตั้งใจสามิภักดิ์ต่อกรุงเทพฯ การที่ทำเป็นการละเมิดอำนาจพระเจ้ากรุงกัมพูชาแลการยังมิได้ปรากฏว่าพระมหาอุไทยราชาเอาใจออกหากจากกรุงเทพฯ โดยเปิดเผยไม่ประสงค์จะให้ปรากฏว่า กรุงเทพฯ เข้าข้างผู้ผิด จึงโปรดให้เอาตัวพระยาสังคโลกคุมขังไว้

ฝ่ายข้างญวนเมื่อองต๋ากุนได้รับหนังสือพระมหาอุไทยราชาเห็นได้ทีก็แต่งกองทัพญวนให้กิมเติงกรันคุมพล ๑,๐๐๐ ยกขึ้นมาตั้งอยู่ที่เกาะจีน ประสงค์จะให้พระมหาอุไทยราชาเข้าใจว่าญวนรับเป็นที่พึ่ง ฝ่ายพระมหาอุไทยราชาครั้นรู้ว่ากองทัพญวนขึ้นมาหนุนหลัง เห็นเป็นช่องที่จะตีเอาเมืองพัตบองเสียมราฐคืน  หรือจะเป็นด้วยหวาดว่ากองทัพไทยจะยกลงไปอย่างใดอย่างหนึ่งนี้  จึงแต่กองทัพเขมรออกรักษาตามด่านทางที่ต่อแทนไทยทุกทาง แต่กองทัพญวนที่ยกขึ้นมาเห็นจะไม่ได้รับคำสั่งให้ทำการรุนแรงอย่างใด ปรากฏว่าเมื่อกิมเติงกรันยกขึ้นมาถึง เห็นการในกรุงกัมพูชาสงบอยู่จึงมีหนังสือขึ้นมาถึงพระยาอภัยภูเบศร์  ผู้สำเร็จราชการเมืองพัตบอง  ต่อนั้นมาไม่ช้ากิมเติงกรันก็เลิกทัพกลับคืนไปเมืองไซ่ง่อน  ข้างกรุงเทพฯ  เมื่อได้ทราบความ ตามหนังสือกิมเติง กรัน ซึ่งพระยาอภัยภูเบศร์บอกส่งเข้ามา จึงโปรดให้พระยาพิไชยรณฤทธิ์พระยาอินทราธิบดีสีหราชรองเมือง หลวงสุเรนทรนุชิต คุมไพร่พลพอสมควร ถือหนังสือไปเจรจาความเมืองกับกิมเติงกรัน ครั้นออกไปถึงเมืองพัตบองได้ข่าวว่ากิมเติงกรันเลิกทัพกลับไปเมืองไซ่ง่อนเสียแล้ว จึงพักอยู่ที่เมืองพัตบอง