thai eng

เรื่องสถาปนากรมสมเด็จพระพันปีหลวง

เรื่องสถาปนากรมสมเด็จพระพันปีหลวง

ถึงเดือน ๑๑ ปีมะเมียโทศก โปรดให้ตั้งพระราชพิธีสถาปนาพระเกียรติยศสนองพระเดชพระคุณสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง เป็นสมเด็จกรมพระอมรินทรามาตย์ มีเนื้อความปรากฏในจดหมายเหตุต้องอาลักษณ์ว่า ณ วันจันทร์ ขึ้น ๓ ค่ำ เอน ๑๑ เวลาเช้า ๖ โมง ๒ บาท เจ้าพนักงานกรมพระอาลักษณ์ กรมโหร จารึกพระสุพรรณบัฏที่ในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ณ วันศุกร์ ขึ้น ๗ ค่ำ เดือน ๑๑ จึงเชิญพระสุพรรณบัฏขึ้นพระเสลี่ยง มีคู่แห่ แตรสังข์ เครื่องสูง แห่ไปที่พระมณฑล ณ พระตำหนักตึก พระสงฆ์ ๑๕ รูป มีสมเด็จพระสังฆราชเป็นต้น สวดพระพุทธมนต์ ๓ วัน ครั้น ณ วันจันทร์ขึ้น ๑๐ ค่ำ เดือน ๑๑ เวลาเช้าโมง ๑ กับ ๒ บาท เสด็จสรงมุรธาภิเษก สมเด็จพระสังฆราช (สุก) วัดมหาธาตุ สมเด็จพระพนรัตน์ วัดพระเชตุพน พระญาณสังวร (สุก) วัดราชสิทธิ์ ถวายน้ำพระพุทธมนต์ พราหมณ์ถวายน้ำสังข์ น้ำกรดเสร็จแล้ว เสด็จออกมาถวายข้าวสงฆ์ พระสงฆ์ฉันแล้วได้ฤกษ์ ๓ โมงกับ ๕ บาท ขุนสารประเสริฐ ขุนมหาสิทธิ์ เชิญพานพระสุพรรณบัฏเข้าไป พระอาลักษณ์เป็นผู้ถวายต่อพระหัตถ์ เจ้าฟ้ากรมหลวง ถวายตราประจำที่ แล้วพระราชทานให้เลี้ยงข้าราชการผู้ใหญ่ผู้น้อยพร้อมกัน

ในที่นี้ควรจะแสดงเรื่องราชนิกูลบางช้างไว้ให้ทราบเค้ามูลสักหน่อย ด้วยราชนิกูลพวกนี้เป็นราชนิกูลด้วยเป็นพระประยูรญาติของสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี ราชนิกูลบางช้างว่าโดยแท้ควรจัดเป็น ๒ สาย คือสายตรงสาย ๑ แลสายสาขาสาย ๑

ราชนิกูลบางช้างสายตรงนั้น คือ ที่สืบลงมาจากสมเด็จพระรูปศิริโสภาค ซึ่งเป็นพระชนนีสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี ล้วนเป็นพระภาดาของสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี มีจำนวนชาย ๓ หญิง ๖ รวม ๙ ต่อมาเรียกในราชการว่า เจ้าคุณพระอัยกาแลพระอัยิกา เจ้าคุณทั้ง ๙ นี้ ที่มีเชื้อสายสืบมาแต่ ๔ คือ

                ๑     เจ้าคุณหญิงทองอยู่ เป็นมารดาเจ้าพระยาอรรคมหาเสนา (สัง) เจ้าพระยาอรรคมหาเสนามีแต่บุตรหญิง หมดสกุลสายเจ้าคุณทองอยู่เพียงนั้น

                ๒    เจ้าคุณชายชูโต เป็นต้นสกุล ชูโต ทั้งหลาย

                ๓    เจ้าคุณหญิงนวล เป็นภรรยาเจ้าพระยาอรรคมหาเสนา (บุนนาค) บุตรเจ้าพระยาอรรคมหาเสนา (บุนนาค) ซึ่งเกิดด้วยเจ้าคุณนวล มีนามสกุลว่า บุนนาค

                ๔    เจ้าคุณหญิงแก้ว เป็นภรรยาพระยาสมุทรสงคราม (สอน) บุตรธิดาพระยาสมุทรสงคราม (สอน) ซึ่งเกิดด้วยเจ้าคุณแก้ว มีนามสกุลว่า ณ บางช้าง

ราชนิกูลบางช้าง สายสาขานั้นนับแต่ชั้นพระภาดาสมเด็จพระรูปศิริโสภาค พวกวงศ์ของพระภาดาของสมเด็จพระรูปศิริโสภาค จะนับเป็นราชนิกูลเพียงไร ข้าพเจ้าไม่มีหลักฐานที่จะชี้แจงได้