thai eng

พระราชกำหนดสักเลข รัชกาลที่ ๒

พระราชกำหนดสักเลข รัชกาลที่ ๒

กฎให้ไว้แก่พระสุรัศวดี ซ้าย ขวา ใน นอก ให้กฎหมายบอกแก่เจ้าพระยา แล พระยา พระ หลวง เมือง  เจ้าราชนิกุล  (ข้า)  เจ้าต่างกรม หากรมมิได้  ในพระราชวังหลวง แลกรมพระราชวังบวรสถานมงคล ผู้รักษาเมือง ผู้รั้ง กรรมการ ณ หัวเมือง เอก โท ตรี จัตวา ปากใต้ฝ่ายเหนือทั้งปวงจงทั่ว

ด้วยพระบาทสมเด็จพระบรมธรรมิกราชา นราธิบดี ศรีสุริยวงษ์ องคราเมศวรราชบรมนารถบรมบพิตรพระพุทธเจ้าอยู่หัว ผู้ทรงทศพิธราชธรรม์ อนันตวิริยาทิโพธาภิรัตกอปรด้วยบวรบรมัตถ์มหากรุณาปรีชาญาณ พระบวรสันดานหมายมั่นในกฤษฎาภินิหารภารที่จะทะนุบำรุงรักษาพระบวรพุทธศาสนา  สมณะชีพราหมณ์ไพร่ฟ้าประชากรทั่วประเทศ อันเป็นพระราชอาณาเขตขอบขันฑเสมา  บรรดาพึ่งพระบารมีพระบรมโพธิสมภาร ให้รับพระราชทานทำมาหากินอยู่เย็นเป็นสุข เสด็จออก  ณ  พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท  พร้อมด้วยอรรคมหาเสนาพฤฒามาตย์ราชกระวีมนตรีมุข ทูลละอองธุลีพระบาทโดยอันดับจึงมีพระราชโองการมานพระบัณฑูรสุรสิงหนาทดำรัสเหนือเกล้าฯ สั่งว่า ประเพณี สมเด็จพระมหาบรมกษัตราธิราชแต่ก่อนสืบมา จักทะนุบำรุงรักษาพระบวรพุทธศาสนาให้ถาวรวัฒนาการได้ ก็อาศัยชุบเลี้ยงหมู่ทแกล้วทหารซ่องสุมพลโยธา สะสมเครื่องสรรพศาตราวุธ  ประกอบกับพระบารมีพระราชเดชาอาณาจักรเป็นประธาน  จึงเสด็จการสู้รบทำสงครามปราบปรามปัจจามิตร มิให้พระพุทธศาสนาเป็นอันตรายแก่ข้าศึกได้เป็นเยี่ยงอย่างลำดับพระมหากษัตริย์สืบมา  และกรุงเทพมหานครศรีอยุธยาทุกวันนี้ไพร่พลโยธาหมู่ทหารซึ่งเคยทำราชการรณรงค์สงครามแต่ก่อนมา  ก็ชราพิการล้มตายร่วงโรยเบาบางไป  ไพร่หลวงสมกำลังแลเลขหัวเมืองที่มีตัวอยู่ ก็โจทหมู่ไปต่างกรม ฝ่ายนายไม่ได้มาร้องขอแลกเปลี่ยน ยอมให้มิได้ขัดขวางไว้ โดยวาสนาพลการก็มีบ้าง นายเดิมได้ติดตามว่ากล่าวยังค้างกันอยู่จนทุกวันนี้มิได้หักโอนบาญชีต่อกัน (ก็มีบ้าง) เหตุฉะนั้น บาญชีจึงฟั่นเฟือนค้างเกินกันมาช้านาน บ้างก็อพยพหลบหนีราชการหนีไปเข้าซ่องซุกซ่อนอยู่ป่าดงก็มีมาก เพราะเจ้าหมู่มูลนายใช้สอยตรำตรากไม่ผ่อนปรน ไพร่จึงขัดสนทนมิได้ ที่มีกิจสุขทุกข์ ฝ่ายนายหมวดนายกองหาเอาธุระไม่กลัวโทษภัยจึงหนี บางทีหลบเจ้าหนี้หนีนายเงินไปโดยขัดข้อง บ้างก็ต้องทุกข์โทษสินไหมพินัย ครั้นจะกลับเข้ามาก็กลัวเพราะตัวกระทำความผิดไว้จึงสู้ยากลำบากอยู่ในดงป่าช้านาน แลเลขจำพวกนี้ก็อาศัยแอบแฝงอยู่ในเจ้าเมืองกรมการปิดบังไว้เป็นอาณาประโยชน์ก็มี บางทีชักชวนกันคบเพื่อนพวกละ ๑๔ คน ๑๕ คน สมัครเข้ามาเป็นข้า หานายหน้าให้เดินเอาหนังสือเจ้าต่างกรม หากรมมิได้ แลข้าราชการผู้ใหญ่ผู้น้อย แต่งตั้งกันออกไปเป็นพวกซ่องกองส่วยก็มีทุกหัวเมืองเป็นอันมาก จึงพบหาพากันกำเริบใจกระทำโจรกรรมลักช้างม้าโคกระบือเสือกไสเข้าไว้ในซ่อง เจ้าของติดตามรู้สึกตัวกลัวจะจับ กลับยักย้ายสับเปลี่ยนส่งต่อๆ ไป จึงได้เกิดวิวาทพยาบาทลอบฆ่าฟันกันเนืองๆ ให้ความเคืองใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท แต่ครั้งแผ่นดินสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงในพระบรมโกศมาหลายปี บัดนี้พระบาทสมเด็จพระบรมนาถบรมบพิตรพระพุทธเจ้าอยู่หัว  เสด็จปราบดาภิเษกเศวตฉัตรเสวยราชสมบัติใหม่  ตั้งพระทัยจะรักษาพระบวรพุทธศาสนาแลไพร่ฟ้าข้าแผ่นดิน มิให้เป็นอันตรายแก่ข้าศึกได้ จึงมีพระราชโองการสั่งให้สักเลขหมายหมู่ใหม่  แล้วให้กรมพระสัสดีชำระเลข ซึ่งวิวาทเกี่ยวข้องค้างเกินกันมา แต่ครั้งแผ่นดินสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงในพระบรมโกศ จะให้สำเร็จแก่กันในครั้งนี้ ให้ผู้มีคดีเกี่ยวข้องด้วยเลขนั้นเร่งมาว่ากล่าวให้สำเร็จ ถ้าละเลยไว้มิได้มาให้ชำระในขณะนี้ ไปภายหน้าจะเอาเข้ามาว่ากล่าวนั้นมิได้ แลให้เจ้าเมืองกรมการสั่งแขวงนายบ้านนายอำเภอประกาศป่าวร้อง บรรดาข้าหนีเจ้าบ่าวหนีนาย ไพร่หลวงสมกำลัง ทาสเชลย ทาสสินไถ่ ที่ซุกซ่อนอยู่ ณ ป่าดงจงทั่วให้เข้ามาหามูลนายเดิมโดยดี จะพระราชทานโทษภาคทัณฑ์ไว้ครั้งหนึ่ง ถ้าแลมิสมัครอยู่กับนายเดิม จะสมัครอยู่กับเจ้าเมืองกรมการหัวเมืองใด แลเจ้าต่างกรมหากรมมิได้ในพระราชวังหลวงแลกกรมพระราชวังบวรสถานมงคล  แลข้าราชการผู้ใหญ่ผู้น้อยหมู่ใดกรมใด  จะพระราชทานให้อยู่ตามใจไพร่สมัครแต่ในครั้งเดียวนี้เป็นปฐมบัญญัติไว้เบื้องหน้าไปจะให้คงหมู่อยู่ตามสักครั้งนี้ อนึ่งเลขหัวเมืองซึ่งอพยพหลบหนีนั้นให้คงเมืองจะผลัดเปลี่ยนกันโดยใจไพร่สมัครได้แต่ในเมืองเดียวกัน เหตุว่าเลขหัวเมืองนั้นน้อยตัวจะร่วงโรยเบาบางไป ซึ่งจะให้ไปอยู่เมืองอื่น แลมูลนายผู้ใดๆ นั้นมิได้ ห้ามอย่าให้เอาไว้เป็นอันขาดทีเดียว  ถ้าแลเลขบรรดาอพยพหลบหนีทั้งปวงจะเอาป่าเป็นที่พึง  ดื้อดึงขัดขวางมีเข้ามาสามิภักดิโดยดี มีอยู่ ณ แขวงเมืองใด ก็ให้เจ้าเมองกรมการเมืองนั้น จัดกองทัพออกตีติดตามจับเอาตัว (แล) บุตรภรรยามาใส่ตารางเสียให้สิ้นเชิง ถ้าหัวเมืองใดเกลี้ยกล่อมเลขได้มากน้อยเท่าใด ก็ให้เมืองนั้นบอกจำนวนเลขแลชื่อคนตำบลบ้าน ว่าเป็นบ่าวไพร่มูลนายชื่อนั้นลงมายังลูกขุน ณ ศาลาให้แจ้ง ห้ามอย่าให้ผู้รักษาเมืองกรมการปิดบังอำพรางไว้แต่คนหนึ่งขึ้นไปเป็นอันขาดทีเดียว

แต่นี้สืบไปเมื่อหน้า ข้าทูลละอองธุลีพระบาท ณ กรุงเทพฯ แลหัวเมืองทั้งปวงแลเจ้าต่างกรม หากรมมิได้ บรรดาได้ตั้งซ่องเกลี้ยกล่อมเลขไพร่หลวงสมกำลังข้าหนีเจ้าบ่าวหนีนายไว้แห่งใดตำบลใด ก็ให้ยกเลิกเสีย แต่เลขนั้นจะสมัครอยู่กับผู้ใด ให้ผู้นั้นนำสักจงสิ้นเชิง ห้ามอย่าให้ผู้ใดตั้งซ่องเกลี้ยกล่อมสะสมผู้คนไว้ ณ ป่าดงเหมือนแต่ก่อน จะให้ลงโทษผู้นั้นเสมอโทษขบถ

อนึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สักเลข ณ กรุงฯ สิ้นจำนวนแล้ว จะให้ข้าหลวงกองสักขึ้นไปสักเลข ณ หัวเมืองไกลเมื่อใด ก็ให้ผู้รักษาเมือง ผู้รั้ง กรมการทั้งปวงสอดแนมจับเลขลอยแอบแฝงหาสังกัดมูลนายมิได้ ให้สักไว้เป็นเลขหัวเมือง ถ้าเลขมีมูลนายอยู่ ยังมิได้สักครั้งนี้ ก็ให้เจ้าเมืองกรมการจับเอาตัวบอกส่งลงมา จะให้ลงพระราชอาญาตัวเลขแลมูลนายผู้ปิดบังจงหนัก แล้วจะให้ส่งตัวเลขนั้นเป็นตะพุ่นหญ้าข้าง

อนึ่งทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ว่าเลขไพร่หลวงทั้งปวงนั้นใคร (ได้รับ) ราชการเหนื่อยยากตรากตรำมาหลายปี ครั้งนี้พระบาทสมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หัว เสด็จปราบดาภิเษกใหม่ทรงพระมหากรุณาจักลดหย่อนให้เข้ามารับราชการแต่เดือนหนึ่ง ให้ออกไปทำมาหากินอยู่สามเดือน แลให้กระทำตามพระราชกำหนดกฎหมายนี้จงทุกประการ ถ้าผู้ใดมิฟัง จะเอาตัวเป็นโทษ

กฎให้ไว้ ณ วัน ๑  ๖ฯ  ๑ ค่ำ จุลศักราช ๑๑๗๒ ปีมะเมียนักษัตรโทศก

อนึ่ง วิธีสักเลขหมายหมู่ตามประเพณีแต่ก่อนมา ถ้ารัชกาลก่อนสักตรงแขนข้างท้องมือ รัชกาลต่อมาสักแขนข้างหลังมือ ถึงรัชกาลต่อไป กลับไปสักข้างท้องมืออีก ข้าพเจ้าได้เคยพบคนแก่คน ๑ เป็นไพร่หลวงล้อมวัง เคยสักตั้งแต่รัชกาลที่ ๓ รัชกาลที่ ๔ รัชกาลที่ ๕ ได้เห็นรอยสักดังกล่าวมานี้